ମେଗାସ୍ଥିନିସ୍ //ଭାରତିୟ ମାନେ ମିଛ କୁହନ୍ତି ବୋଲି ମେଗାସ୍ଥିନିସ୍ “ଇଣ୍ଡିକା” ନାମକ ପୁସ୍ତକ ରେ ଲେଖିଥିଲେ, କିଏ ଥିଲେ ମେଗାସ୍ଥିନିସ୍ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ସବୁଠୁ ପୁରୁଣା ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ,,

Spread the love

ମେଗାସ୍ଥିନିସ୍ ଥିଲେ ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରୀକ୍ ରାଜଦୂତ ଓ ଇତିହାସକାର, ଯିଏ ମୌର୍ଯ୍ୟ ଯୁଗର ଭାରତ ବିଷୟରେ ସବୁଠୁ ପୁରୁଣା ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ଲେଖିଥିଲେ

1. କିଏ ଥିଲେ ମେଗାସ୍ଥିନିସ୍?

ଜନ୍ମ: ପ୍ରାୟ ୩୫୦ ଖ୍ରୀ.ପୂ., ଏସିଆ ମାଇନର୍‌ର ଆୟୋନିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ
ପଦବୀ: ସେଲ୍ୟୁକସ୍ ନିକାଟର୍‌ର ରାଜଦୂତ
ଭାରତ ଆଗମନ: ୩୦୨ ଖ୍ରୀ.ପୂ. ରେ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ମୌର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରାଜସଭାକୁ ପାଟଳିପୁତ୍ରକୁ ଆସିଥିଲେ
ରହଣି: ପ୍ରାୟ ୩-୪ ବର୍ଷ ଭାରତରେ ରହିଥିଲେ

2. ତାଙ୍କ ପୁସ୍ତକ “ଇଣ୍ଡିକା”

ମେଗାସ୍ଥିନିସ୍ “ଇଣ୍ଡିକା” ନାମକ ପୁସ୍ତକ ଲେଖିଥିଲେ। ମୂଳ ପୁସ୍ତକ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଗ୍ରୀକ୍ ଲେଖକ ଯେପରିକି ଷ୍ଟ୍ରାବୋ, ଡାୟୋଡୋରସ୍, ଆରିୟାନ୍ ନିଜ ଲେଖାରେ ତାଙ୍କ କଥା ଉଦ୍ଧୃତ କରିଛନ୍ତି।

3. ଭାରତ ବିଷୟରେ ସେ କ’ଣ ଲେଖିଲେ?

ପାଟଳିପୁତ୍ର ସହର:

ବହୁତ ବଡ଼ ଓ ସୁନ୍ଦର ସହର। କାଠର କାନ୍ଥ ଓ ଖାଇ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ
ସହରେ ୬୪ଟି ଦ୍ୱାର ଓ ୫୭୦ଟି ଟାୱାର ଥିଲା

ସମାଜ ବ୍ୟବସ୍ଥା:

ସମାଜକୁ ୭ଟି ବର୍ଗରେ ବାଣ୍ଟିଥିଲେ: ଦାର୍ଶନିକ, ଚାଷୀ, ପଶୁପାଳକ, କାରିଗର, ସୈନିକ, ନିରୀକ୍ଷକ, ସଲାହକାର
ଏହା ବର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ରୂପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ

ରାଜନୀତି ଓ ପ୍ରଶାସନ:

ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ମୌର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପାଖରେ ବହୁତ ବଡ଼ ସେନା ଥିଲା: ୬ ଲକ୍ଷ ପଦାତିକ, ୩ ହଜାର ହାତୀ
ଗୁପ୍ତଚର ବ୍ୟବସ୍ଥା ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲା
ରାଜା ସବୁବେଳେ ଲୋକଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ଓ କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ

ଅନ୍ୟ କଥା:

ଭାରତୀୟମାନେ ମିଛ କହନ୍ତି ନାହିଁ ବୋଲି ସେ ଲେଖିଥିଲେ
ଦାସ ପ୍ରଥା ନଥିଲା ବୋଲି କହିଥିଲେ
ହେରାକ୍ଲିସ୍ ଓ ଡାୟୋନିସ୍ ଭାରତ ଆସିଥିଲେ ବୋଲି କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଲେଖିଥିଲେ

4. ମହତ୍ତ୍ୱ
ମେଗାସ୍ଥିନିସ୍ ହେଉଛନ୍ତି ମୌର୍ଯ୍ୟ ଯୁଗର ପ୍ରଥମ ବିଦେଶୀ ଚାକ୍ଷୁଷ ସାକ୍ଷୀ।
ତାଙ୍କ ଲେଖା ବିନା ଆମେ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ମୌର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଶାସନ ବିଷୟରେ ଏତେ କିଛି ଜାଣି ପାରିନଥାନ୍ତେ।

କିନ୍ତୁ ଧ୍ୟାନ ଦେବା କଥା ହେଲା, ତାଙ୍କ ଲେଖାରେ କିଛି ଅତିରଞ୍ଜନା ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ବି ଅଛି। ତେଣୁ ଇତିହାସକାରମାନେ ଏହାକୁ ଅନ୍ୟ ପ୍ରମାଣ ସହ ମିଳାଇ ଦେଖନ୍ତି।

ସଂକ୍ଷେପରେ: ମେଗାସ୍ଥିନିସ୍ ହେଉଛନ୍ତି ସେହି ଗ୍ରୀକ୍ ଯିଏ ଆମକୁ ମୌର୍ଯ୍ୟ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଫଟୋ ଦେଖାଇଲେ।

ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ମୌର୍ଯ୍ୟ ଓ ମେଗାସ୍ଥିନିସ୍‌ଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ ଇତିହାସର ଏକ ରୋଚକ ଅଧ୍ୟାୟ। ଏହା ୩୦୨ ଖ୍ରୀ.ପୂ. ଆଖପାଖର କଥା।

1. କାହିଁକି ମେଗାସ୍ଥିନିସ୍ ଭାରତ ଆସିଲେ?

ଅଲେକଜାଣ୍ଡରଙ୍କ ସେନାପତି ସେଲ୍ୟୁକସ୍ ନିକାଟର୍ ଭାରତ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ।
କିନ୍ତୁ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ମୌର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ହରାଇ ଦେଇଥିଲେ।

ହାରିବା ପରେ ସେଲ୍ୟୁକସ୍ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ ସହ ସନ୍ଧି କରିଲେ:

ସେଲ୍ୟୁକସ୍ ଦେଲେ ଆଫଗାନିସ୍ତାନ ଓ ବଲୁଚିସ୍ତାନର ଅଞ୍ଚଳ
ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ଦେଲେ ୫୦୦ଟି ଯୁଦ୍ଧ ହାତୀ

ଏହି ସନ୍ଧିର ଅଂଶ ଭାବେ ସେଲ୍ୟୁକସ୍ ମେଗାସ୍ଥିନିସ୍‌ଙ୍କୁ ରାଜଦୂତ ଭାବେ ପାଟଳିପୁତ୍ରକୁ ପଠାଇଲେ।

2. ପ୍ରଥମ ସାକ୍ଷାତ

ମେଗାସ୍ଥିନିସ୍ ଯେତେବେଳେ ପାଟଳିପୁତ୍ର ପହଞ୍ଚିଲେ, ସେ ଦେଖିଲେ:

ଏକ ବିରାଟ ସହର, କାଠ କାନ୍ଥ ଓ ଖାଇରେ ଘେରା
ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ ରାଜସଭା ବହୁତ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ଓ ଜାକଜମକରେ ଭରା

ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ମୌର୍ଯ୍ୟ ଥିଲେ ଯୁବକ, ଚତୁର ଓ ଦୃଢ଼ ଶାସକ।
ମେଗାସ୍ଥିନିସ୍ ଲେଖିଛନ୍ତି ଯେ ରାଜା ସବୁବେଳେ ସାଧା ବେଶରେ ରୁହନ୍ତି ଏବଂ ଗୁପ୍ତଚର ଜରିଆରେ ଲୋକଙ୍କ କଥା ଜାଣନ୍ତି।

3. କ’ଣ କଥା ହେଲା?

ମେଗାସ୍ଥିନିସ୍‌ଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ କାମ ଥିଲା ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ଜାଣିବା।
ସେ ଲେଖିଛନ୍ତି:

ସେନା ବିଷୟରେ:

“ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ ୬ ଲକ୍ଷ ପଦାତିକ, ୩୦ ହଜାର ଘୋଡ଼ସ୍ୱାର ଓ ୯ ହଜାର ହାତୀ ଅଛନ୍ତି।”

ପ୍ରଶାସନ ବିଷୟରେ:

“ସହରକୁ ଚଳାଇବା ପାଇଁ ୬ଟି ସମିତି ଅଛି। ପ୍ରତି ସମିତିରେ ୫ ଜଣ ଅଧିକାରୀ। ସେମାନେ ବାଣିଜ୍ୟ, କଳା, ବିଦେଶୀ, ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁ ସବୁ ଦେଖନ୍ତି।”

ରାଜାଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା:

“ରାଜା ରାତିରେ କେବେ ଗୋଟିଏ ଜାଗାରେ ଶୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ହତ୍ୟାର ଭୟ ଥିବାରୁ ସେ ସବୁବେଳେ ସ୍ଥାନ ବଦଳାନ୍ତି।”

4. ମେଗାସ୍ଥିନିସ୍‌ଙ୍କ ଛାପ

ମେଗାସ୍ଥିନିସ୍ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କୁ “ଜଣେ ଦୃଢ଼, ଚତୁର ଓ ଲୋକପ୍ରିୟ ଶାସକ” ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି।
ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ ଯେ ଭାରତରେ ଦାସ ପ୍ରଥା ନଥିଲା ଏବଂ ଲୋକେ ସତ କହନ୍ତି।

ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ବି ମେଗାସ୍ଥିନିସ୍‌ଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ରହିବା ପାଇଁ ଘର, ଖାଦ୍ୟ ଓ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ।

5. କାହାଣୀର ଶେଷ

ମେଗାସ୍ଥିନିସ୍ ୩-୪ ବର୍ଷ ଭାରତରେ ରହିଲେ।
ଫେରିଯାଇ “ଇଣ୍ଡିକା” ନାମକ ପୁସ୍ତକ ଲେଖିଲେ, ଯାହା ଆଜି ବି ମୌର୍ଯ୍ୟ ଯୁଗର ସବୁଠୁ ବଡ଼ ବିଦେଶୀ ପ୍ରମାଣ।

ଏହି ସାକ୍ଷାତ ଦୁଇ ସଭ୍ୟତାର ସେତୁ ଥିଲା – ଗ୍ରୀକ୍ ଓ ଭାରତୀୟ।
ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦେଖି ସେଲ୍ୟୁକସ୍ ଆଉ ଭାରତ ଆଡ଼କୁ ଆଖି ଉଠାଇ ନଥିଲେ।