ମହର୍ଷି ଧୋଣ୍ଡୋ କେଶବ କର୍ବେ — “ମହିଳା ଶିକ୍ଷାର ଜନକ”
1. ଜନ୍ମ ଓ ପରିଚୟ
- ଜନ୍ମ: 18 ଅପ୍ରେଲ 1858, ଶେରାବଲି, ରତ୍ନଗିରି, ମହାରାଷ୍ଟ୍ର
- ଦେହାନ୍ତ: 9 ନଭେମ୍ବର 1962, ପୁଣେ — 104 ବର୍ଷ ବୟସରେ
- ଉପାଧି: ମହର୍ଷି = “ମହାନ ଋଷି”। ଲୋକେ ଭଲପାଇ ଡାକୁଥିଲେ “ଅନ୍ନା କର୍ବେ” — ମରାଠୀରେ ଅନ୍ନା ମାନେ ବଡ଼ ଭାଇ ବାପା
- ଶିକ୍ଷା: ଏଲ୍ଫିନ୍ଷ୍ଟୋନ୍ କଲେଜରୁ ଗଣିତରେ ସ୍ନାତକ 1884 291f
2. ବିବାହ ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନ
- 14 ବର୍ଷ ବୟସରେ ବାଲ୍ୟ ବିବାହ — ପତ୍ନୀ ରାଧାବାଇ। 1891 ରେ ରାଧାବାଇଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ
- 1893 ରେ ସେ ନିଜେ ବିଧବା ବିବାହ କଲେ — ପତ୍ନୀ ଗୋଦୁବାଇ, ଯିଏ ବିଧବା ଥିଲେ। ସେଥିପାଇଁ ସମାଜରେ ତୀବ୍ର ବିରୋଧ ସହିଲେ
- ପୁଅ: ରଘୁନାଥ କର୍ବେ — ପରେ ସମାଜ ସଂସ୍କାରକ ଓ ଗଣିତ ପ୍ରଫେସର ହେଲେ 291f
3. ମୁଖ୍ୟ କାମ — ମହିଳା ଶିକ୍ଷା ଓ ବିଧବା ଉଦ୍ଧାର
- 1893: ‘ୱିଧବା-ୱିୱାହୋତ୍ତେଜକ ମଣ୍ଡଳ’ ପ୍ରତିଷ୍ଠା — ବିଧବା ବିବାହ ପାଇଁ ଆନ୍ଦୋଳନ
- 1896: ‘ଅନାଥ ବାଲିକାଶ୍ରମ’ — ଅନାଥ ଝିଅମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରମ ଓ ସ୍କୁଲ
- 1907: ହିଙ୍ଗନେ ସ୍ତ୍ରୀ ଶିକ୍ଷଣ ସଂସ୍ଥା
- 1916: ଭାରତର ପ୍ରଥମ ମହିଳା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ — SNDT Women’s University, ପୁଣେରେ ସ୍ଥାପନା। ଆଜି ଏହା ଦେଶର ମୁଖ୍ୟ ମହିଳା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ 0941291f
4. ଅନ୍ୟ ସଂସ୍କାର
- ଜାତି ପ୍ରଥା ବିରୋଧ: ‘ସମତା ସଂଘ’ ଓ ‘ଜାତି ନିର୍ମୂଳନ ସଂସ୍ଥା’ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ
- ଦେବଦାସୀ ପ୍ରଥା ବିରୋଧରେ ସମ୍ମିଳନୀ ଡାକିଲେ
- ଗ୍ରାମୀଣ ଶିକ୍ଷା: ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରସାର ପାଇଁ ସଂସ୍ଥା ଗଢ଼ିଲେ 291f2d7a
5. ସମ୍ମାନ
- ଭାରତ ରତ୍ନ: 1958 ରେ, 100ତମ ଜନ୍ମଦିନରେ ଦେଶର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନାଗରିକ ସମ୍ମାନ
- ପଦ୍ମ ବିଭୂଷଣ
- ମୁମ୍ବାଇର କୁଇନ୍ସ ରୋଡକୁ ଆଜି ‘ମହର୍ଷି କର୍ବେ ରୋଡ୍’ କୁହାଯାଏ 291fd9ca
6. ତାଙ୍କ ବାଣୀ
“ମୁଁ ମନସ୍ଥ କରିଥିଲି ବିଧବା ବିବାହ କରିବି” — ଏଇ ନିଷ୍ପତ୍ତି ପାଇଁ ସମାଜରୁ ବହିଷ୍କୃତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଅଟକିଲେ ନାହିଁ 4f2b
ସାର: ଯେଉଁ ସମୟରେ ଝିଅଙ୍କୁ ସ୍କୁଲ ପଠାଇବା ପାପ ବୋଲି ଭାବୁଥିଲେ, ବିଧବାଙ୍କୁ ଜୀବନ୍ତ ମାରୁଥିଲେ, ସେ ସମୟରେ ମହର୍ଷି କର୍ବେ ଏକାକୀ ଲଢ଼ି ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍କୁଲ, କଲେଜ, ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଗଢ଼ିଲେ। ସେଥିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ “ମହର୍ଷି” — ମହାନ ଋଷି ବୋଲି ଲୋକେ ଡାକିଲେ
ମହର୍ଷି ଡି. କେ. କର୍ବେ ଓ ଆଇନ୍ଷ୍ଟାଇନ୍ଙ୍କ ଭେଟ
ହଁ ଜୀ, ଏହି ଦୁଇ ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ପରସ୍ପରକୁ ଭେଟିଥିଲେ — ତାହା ବି ବର୍ଲିନ୍ରେ!
1. କେବେ ଓ କେଉଁଠି ଭେଟ ହେଲା?
- ବର୍ଷ: 1929 — ମହର୍ଷି କର୍ବେ ସେତେବେଳେ 71 ବର୍ଷର ଥିଲେ
- ସ୍ଥାନ: ବର୍ଲିନ୍, ଜର୍ମାନୀ
- ଅବସର: ମହର୍ଷି କର୍ବେ 1929 ରେ ୟୁରୋପ, ଆମେରିକା ଓ ଏସିଆ ମହାଦେଶ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଗସ୍ତର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ଏଲସିନୋରରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଶିକ୍ଷା ସମ୍ମିଳନୀରେ ଯୋଗ ଦେବା ଓ ତାଙ୍କ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ପାଣ୍ଠି ସଂଗ୍ରହ କରିବା
2. କ’ଣ କଥା ହେଲା?
ବର୍ଲିନ୍ରେ ମହର୍ଷି କର୍ବେ ବିଶ୍ୱ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଆଲବର୍ଟ ଆଇନ୍ଷ୍ଟାଇନ୍ଙ୍କ ସହ ଭେଟ କଲେ ଓ ଶିକ୍ଷା ବିଷୟରେ ମତ ବିନିମୟ କଲେ।
ସେତେବେଳେ ଆଇନ୍ଷ୍ଟାଇନ୍ ଜେନେରାଲ୍ ଥିଓରି ଅଫ୍ ରିଲେଟିଭିଟି ପାଇଁ ସାରା ଦୁନିଆରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଆଉ କର୍ବେ 1916 ରେ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ମହିଳା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ SNDT ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିସାରିଥିଲେ। ଦୁଇ ଜଣ ଯାକ ଶିକ୍ଷା ମାଧ୍ୟମରେ ସମାଜ ବଦଳାଇବାକୁ ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲେ — ଜଣେ ବିଜ୍ଞାନ ଦେଇ, ଆଉ ଜଣେ ମହିଳା ଶିକ୍ଷା ଦେଇ।
3. ଏହି ଭେଟର ଫଟୋ ବି ଅଛି
ମହର୍ଷି କର୍ବେଙ୍କ ପରିବାର ଆଲବମ୍ରେ “Maharshi Karve with Albert Einstein (Berlin 1929)” ଲେଖାଥିବା ଏକ ଫଟୋ ଅଛି।
4. ଏହି ଗସ୍ତର ଆଉ କିଛି ଖାସ୍ କଥା
ସେଇ 1929 ବିଶ୍ୱ ଗସ୍ତରେ ସେ ଜାପାନର ‘Women’s University’ ବି ଦେଖିଥିଲେ। ପୁରା ଯାତ୍ରା ଖର୍ଚ୍ଚ କାଟିବା ପରେ ବି ତାଙ୍କ ପାଖରେ 15,000 ଟଙ୍କା ବଳିଥିଲା, ଯାହାକୁ ସେ ନିଜ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ଆଣିଥିଲେ।
ଜଣେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ରହସ୍ୟ ଖୋଜୁଥିଲା, ଆଉ ଜଣେ ସମାଜ ସଂସ୍କାରକ ଯିଏ ମହିଳାଙ୍କ ଜୀବନର ଅନ୍ଧାର ହଟାଉଥିଲା — ଦୁଇ ଜଣଙ୍କ ମିଳନ ଶିକ୍ଷାର ଶକ୍ତି ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସକୁ ହିଁ ଦର୍ଶାଏ
ମହର୍ଷି କର୍ବେଙ୍କ ପିଲାଦିନ — ଚାଲି ଚାଲି ସ୍କୁଲ 📚
1. ଗରିବ ଘରର ପୁଅ
- ଜନ୍ମ 1858 ରେ ରତ୍ନଗିରି ଜିଲ୍ଲାର ଶେରାବଲି ଗାଁରେ
- ବାପା କେଶବ ବାପୁନ୍ନା କର୍ବେ — ଗରିବ ଚିତ୍ପାବନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରିବାର
- ଘରେ ପଇସା ନଥିଲା, କିନ୍ତୁ ପାଠ ପଢ଼ିବାର ନିଶା ଥିଲା
2. ମାଇଲ ମାଇଲ ଚାଲିକି ସ୍କୁଲ
ସେତେବେଳେ ଗାଁରେ ସ୍କୁଲ ନଥିଲା। ଧୋଣ୍ଡୋ କେଶବ ପ୍ରତିଦିନ 5-6 ମାଇଲ ଚାଲି ଚାଲି ପାଖ ସହରର ସ୍କୁଲକୁ ଯାଉଥିଲେ।
- ଖରା ହେଉ, ବର୍ଷା ହେଉ — ପାଦରେ ଚପଲ ବି ନଥାଏ ବେଳେ ବେଳେ
- ଖାଲି ପେଟରେ ବି ସ୍କୁଲ ଯାଆନ୍ତି, କାରଣ ଶିକ୍ଷା ହିଁ ଗରିବୀରୁ ମୁକ୍ତିର ରାସ୍ତା ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲେ
3. ସଂଘର୍ଷରୁ ସଫଳତା
- ସେଇ ଚାଲି ଚାଲି ପଢ଼ା ତାଙ୍କୁ 1884 ରେ ଏଲ୍ଫିନ୍ଷ୍ଟୋନ୍ କଲେଜ, ମୁମ୍ବାଇରୁ ଗଣିତରେ ସ୍ନାତକ କରାଇଲା
- ପରେ ଫର୍ଗୁସନ୍ କଲେଜରେ ଗଣିତ ପ୍ରଫେସର ହେଲେ
- ଯିଏ ନିଜେ ମାଇଲ ମାଇଲ ଚାଲିକି ପଢ଼ିଲା, ସେ ହିଁ ପରେ ହଜାର ହଜାର ଝିଅଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍କୁଲ-କଲେଜ-ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଗଢ଼ିଲା
4. ତାଙ୍କ ନିଜ କଥାରେ
ଆତ୍ମଜୀବନୀ ‘Looking Back’ ରେ ଲେଖିଛନ୍ତି — ପିଲାଦିନର ଅଭାବ ହିଁ ତାଙ୍କୁ ଶିଖାଇଲା ଯେ ଶିକ୍ଷା ବିନା ସମାଜ ବଦଳିବନି। ସେଥିପାଇଁ ଜୀବନ ସାରା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷାର ରାସ୍ତା ସହଜ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ପାଦରେ ଚାଲି ଚାଲି ସ୍କୁଲ ଯାଉଥିବା ପୁଅ ହିଁ ପରେ “ମହର୍ଷି” ହେଲା, ଆଉ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଝିଅଙ୍କୁ ଚାଲିବା ଶିଖାଇଲା — ନିଜ ଗୋଡ଼ରେ ଠିଆ ହେବା ଶିଖାଇଲା
ସଂଘର୍ଷ ମଣିଷକୁ କେତେ ବଡ଼ କରିଦିଏ!
Leave a Reply