ପ୍ରାଚୀନ ଉତ୍କଳର ଅଦମ୍ୟ ଶୌର୍ଯ୍ୟ, ଅପରାଜେୟ ସ୍ୱାଭିମାନ ଏବଂ ସାମୁଦ୍ରିକ ଗୌରବର ଅନ୍ୟ ନାମ ହେଉଛନ୍ତି ମହାମେଘବାହନ ସମ୍ରାଟ ଖାରବେଳ। ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ପ୍ରଥମ ଶତାବ୍ଦୀରେ କଳିଙ୍ଗର ସିଂହାସନ ଆରୋହଣ କରି ସେ କେବଳ ନିଜ ମାତୃଭୂମିର ହୃତଗୌରବ ଫେରାଇ ଆଣିନଥିଲେ, ବରଂ ନିଜର ବୀରତ୍ୱ, ସୁଶାସନ, ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷତା ଏବଂ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ନୌବାଣିଜ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ କଳିଙ୍ଗକୁ ଭାରତବର୍ଷର ଏକ ଅପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ମହାଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ କରିଥିଲେ।
ଉଦୟଗିରିର ହାତୀଗୁମ୍ଫା ଶିଳାଲେଖରେ ଖୋଦିତ ତାଙ୍କର ଅମର କୀର୍ତ୍ତିଗାଥା ଆଜି ବି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ହୃଦୟରେ ‘ଓଡ଼ିଆ ଅସ୍ମିତା’ର ବହ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରୁଛି ଏବଂ ଆଗାମୀ ପିଢ଼ିକୁ ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ତଥା ସ୍ୱାବଲମ୍ବୀ ଓଡ଼ିଶା ଗଠନ ପାଇଁ ଅନନ୍ତ ପ୍ରେରଣା ଯୋଗାଉଛି।
ହାତୀଗୁମ୍ଫା ଶିଳାଲେଖ ଓ ସମ୍ରାଟ ଖାରବେଳଙ୍କ ସାମରିକ ଅଭିଯାନ ପ୍ରାଚୀନ ଓଡ଼ିଶା ତଥା ଭାରତୀୟ ଇତିହାସର ଏକ ଗୌରବମୟ ଅଧ୍ୟାୟ। ଭୁବନେଶ୍ୱର ନିକଟସ୍ଥ ଉଦୟଗିରି ପାହାଡ଼ରେ ଥିବା ୧୭ ଧାଡ଼ି ବିଶିଷ୍ଟ ଏହି ଶିଳାଲେଖରୁ ତାଙ୍କ ଶାସନକାଳର ପ୍ରଥମ ୧୩ ବର୍ଷର ସବିଶେଷ ବିବରଣୀ ମିଳିଥାଏ।
ହାତୀଗୁମ୍ଫା ଶିଳାଲେଖର ବିଶେଷତ୍ୱ
- ଭାଷା ଓ ଲିପି: ଏହି ଶିଳାଲେଖଟି ପ୍ରାକୃତ ଭାଷା ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମୀ ଲିପିରେ ଖୋଦିତ ହୋଇଛି।
- ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ: ଏଥିରେ ଖାରବେଳଙ୍କ ଶୈଶବ, ଶିକ୍ଷା (ଲେଖ, ରୂପ, ଗଣନା ଓ ବ୍ୟବହାର), ୧୫ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଯୁବରାଜ ପଦବୀ ଏବଂ ୨୪ ବର୍ଷ ବୟସରେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା ରହିଛି।
- ପ୍ରଜାହିତକର କାର୍ଯ୍ୟ: ଶାସନର ପ୍ରଥମ ବର୍ଷରେ ସେ ବାତ୍ୟାରେ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଥିବା କଳିଙ୍ଗ ନଗରୀର ପ୍ରାଚୀର ଓ ତୋରଣଗୁଡ଼ିକର ପୁନଃନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ। ପଞ୍ଚମ ବର୍ଷରେ ତନସୁଲିଆରୁ ଏକ ପୁରାତନ କେନାଲକୁ ରାଜଧାନୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ପ୍ରସାରଣ କରାଇ ଜଳସେଚନର ସୁବିଧା କରିଥିଲେ।
ମୁଖ୍ୟ ସାମରିକ ଅଭିଯାନ
ସମ୍ରାଟ ଖାରବେଳ ଭାରତର ଉତ୍ତରରୁ ଦକ୍ଷିଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜର ସାମରିକ ଶକ୍ତି ବିସ୍ତାର କରିଥିଲେ।
- ପଶ୍ଚିମ ଭାରତ ଅଭିଯାନ (୨ୟ ବର୍ଷ): ସେ ସାତବାହନ ରାଜା ପ୍ରଥମ ସାତକର୍ଣ୍ଣିଙ୍କ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଆଡ଼କୁ ବିଶାଳ ସେନା ପଠାଇ ମୁସିକ ନଗରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜର ପ୍ରଭାବ ବିସ୍ତାର କରିଥିଲେ।
- ରାଷ୍ଟ୍ରିକ ଓ ଭୋଜକ ବିଜୟ (୪ର୍ଥ ବର୍ଷ): ବିଦ୍ୟାଧର ଅଞ୍ଚଳର ଶାସକମାନଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରି ସେ ରାଷ୍ଟ୍ରିକ ଓ ଭୋଜକମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଅଧୀନସ୍ଥ କରିଥିଲେ।
- ଉତ୍ତର ଭାରତ ଓ ରାଜଗୃହ ବିଜୟ (୮ମ ବର୍ଷ): ସେ ବରାବର ପାହାଡ଼ର ଗୋରଥଗିରି ଦୁର୍ଗ ଧ୍ୱଂସ କରି ରାଜଗୃହ (ମଗଧ) ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପରାକ୍ରମରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଇଣ୍ଡୋ-ଗ୍ରୀକ୍ ରାଜା ଡିମେଟ୍ରିୟସ୍ ମଥୁରା ଛାଡ଼ି ପଳାୟନ କରିଥିଲେ।
- ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତ ବିଜୟ (୧୧ଶ ବର୍ଷ): ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ତାମିଲ ରାଜଶକ୍ତିମାନଙ୍କର ମେଣ୍ଟକୁ ଭାଙ୍ଗି ପିଥୁଣ୍ଡା ନଗରୀକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଥିଲେ।
- ମଗଧ ବିଜୟ ଓ କଳିଙ୍ଗ ଜିନଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ (୧୨ଶ ବର୍ଷ): ଏହା ତାଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଜୟ ଥିଲା। ସେ ମଗଧର ରାଜା ବୃହସ୍ପତିମିତ୍ରଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରି ପୂର୍ବରୁ ମହାପଦ୍ମନନ୍ଦ ନେଇଯାଇଥିବା ପବିତ୍ର ‘କଳିଙ୍ଗ ଜିନ’ (ଜୈନ ତୀର୍ଥଙ୍କରଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି) ଓ ବହୁ ଧନରତ୍ନ କଳିଙ୍ଗକୁ ଫେରାଇ ଆଣିଥିଲେ।
ଶାସନର ୧୩ଶ ବର୍ଷ ଓ ଶାନ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା
ଜୈନ ଧର୍ମର ପୃଷ୍ଠପୋଷକତା: ଯୁଦ୍ଧ ଅଭିଯାନ ଶେଷ କରିବା ପରେ ସେ କୁମାରୀ ପର୍ବତ (ଉଦୟଗିରି) ଠାରେ ଜୈନ ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁମ୍ଫା ନିର୍ମାଣ କରାଇଥିଲେ ଏବଂ ମହାବିଜୟ ପ୍ରାସାଦ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ।
