ହାରୋଲ୍ଡ ଜେ. ଲାସ୍କି : ଗଣତନ୍ତ୍ର, ସମାନତା ଓ ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ
ହାରୋଲ୍ଡ ଜେ. ଲାସ୍କି (୧୮୯୩–୧୯୫୦) ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଇଂରାଜ ରାଜନୈତିକ ତତ୍ତ୍ୱବିତ୍, ଅର୍ଥନୀତିଜ୍ଞ ଏବଂ ସମାଜବାଦୀ ଚିନ୍ତକ ଥିଲେ। ସେ ଲଣ୍ଡନ୍ ସ୍କୁଲ୍ ଅଫ୍ ଇକନୋମିକ୍ସର ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ ଅଧ୍ୟାପକ ଏବଂ ବ୍ରିଟିଶ୍ ଲେବର୍ ଆନ୍ଦୋଳନର ଜଣେ ପ୍ରମୁଖ ନେତା ଥିଲେ। ଗଣତନ୍ତ୍ର, ରାଜନୈତିକ ତତ୍ତ୍ୱ, ବହୁତ୍ୱବାଦ (Pluralism) ଏବଂ ରାଜ୍ୟ–ସମାଜ ସମ୍ପର୍କର ଅଧ୍ୟୟନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ଅବଦାନ ଅତୁଳନୀୟ।
ଲାସ୍କିଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଦର୍ଶନର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ଥିଲା ଏହି ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ଯେ, ଯେଉଁ ସମାଜରେ ଅର୍ଥନୈତିକ ଶକ୍ତି ମାତ୍ର କେତେକ ସୁବିଧାଭୋଗୀ ଶ୍ରେଣୀର ହାତରେ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ ରହେ, ସେଠାରେ ପ୍ରକୃତ ଗଣତନ୍ତ୍ର କଦାପି ସ୍ଥାୟୀ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ମତରେ, ଗଣତନ୍ତ୍ର କେବଳ ମୁକ୍ତ ନିର୍ବାଚନ ଓ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଅଧିକାରରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ; ଏହା ପାଇଁ ସାମାଜିକ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ସମାନତାର ଏକ ଯଥେଷ୍ଟ ସ୍ତର ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ।
ତାଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗ୍ରନ୍ଥ A Grammar of Politics (୧୯୨୫) ଏବଂ The State in Theory and Practice (୧୯୩୫)-ରେ ଲାସ୍କି ଯୁକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ ଯେ, ସମାଜରେ ଯେତେବେଳେ ସମ୍ପତ୍ତି ଓ ସୁଯୋଗର ବ୍ୟାପକ ଅସମାନତା ବିଦ୍ୟମାନ ଥାଏ, ସେତେବେଳେ ଔପଚାରିକ ରାଜନୈତିକ ଅଧିକାରଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରକୃତ ମହତ୍ତ୍ୱ ହରାଇ ବସେ। ସେ ସତର୍କ କରାଇଥିଲେ ଯେ, ଅତ୍ୟଧିକ ସମ୍ପତ୍ତି ସଞ୍ଚୟ ଏବଂ କର୍ପୋରେଟ୍ ଶକ୍ତିର କେନ୍ଦ୍ରୀକରଣ ଅର୍ଥନୈତିକ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀକୁ ରାଜନୈତିକ ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଅଯଥା ପ୍ରଭାବ ବିସ୍ତାର କରିବାର ସୁଯୋଗ ଦେଇଥାଏ, ଯାହା ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ଜନସ୍ୱାର୍ଥକୁ କ୍ଷୁଣ୍ଣ କରେ।
ଏହି ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ଲାସ୍କି ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସମାଜବାଦକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ ଥିଲା ଯେ, ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସମାଜବାଦ ହିଁ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଳନ ସ୍ଥାପନ କରିପାରିବ। ସେ ଏପରି ଏକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସମାଜର କଳ୍ପନା କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶକ୍ତିର ବହୁମୁଖୀ ବଣ୍ଟନ, ସୁଦୃଢ଼ ସାର୍ବଜନୀନ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଏବଂ ବ୍ୟାପକ ଅର୍ଥନୈତିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ମାଧ୍ୟମରେ ରାଜନୈତିକ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱାର୍ଥ ପରିବର୍ତ୍ତେ ସାଧାରଣ ଜନକଲ୍ୟାଣର ସେବା କରିବ।
ଆଜି ମଧ୍ୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର, ସମାନତା, ସ୍ୱାଧୀନତା, ରାଜନୈତିକ ଅର୍ଥନୀତି ଏବଂ ଏକ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ, ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତିମୂଳକ ଓ ମାନବିକ ସମାଜ ଗଠନରେ ରାଜ୍ୟର ଭୂମିକା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଆଲୋଚନାରେ ଲାସ୍କିଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରା ବିଦ୍ୱାନ, ନୀତି-ନିର୍ଦ୍ଧାରକ ଓ ସାମାଜିକ ଚିନ୍ତକମାନଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ପ୍ରେରଣା ଯୋଗାଇ ଆସୁଛି।
Leave a Reply