ଫକିର ମୋହନ ସେନାପତି (1843-1918) ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ‘ବ୍ୟାସକବି’ ନାମରେ ପରିଚିତ । ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଜନକ କୁହାଯାଏ।
ଜୀବନ
- ଜନ୍ମ: 13 ଜାନୁଆରୀ 1843, ବାଲେଶ୍ବର ଜିଲ୍ଲାର ମଲିକାଶପୁର ଗାଁରେ।
- ପିଲାଦିନେ ବାପା-ମାଆଙ୍କୁ ହରାଇ ଅନାଥ ହୋଇଥିଲେ। ଆଈଙ୍କ ପାଖରେ ବଢିଥିଲେ।
- ନିଜ ଉଦ୍ୟମରେ ଓଡ଼ିଆ, ବଙ୍ଗଳା, ସଂସ୍କୃତ, ପାର୍ସୀ ଓ ଇଂରାଜୀ ଶିଖିଥିଲେ।
- ସ୍କୁଲ ଶିକ୍ଷକ, ଦେୱାନ, ଓ ପରେ ପ୍ରଶାସକ ଭାବେ କାମ କରିଥିଲେ।
ସାହିତ୍ୟ କୃତି
- ଉପନ୍ୟାସ: ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ପ୍ରଥମ ଉପନ୍ୟାସକାର।
- ଛ ମାଣ ଆଠ ଗୁଣ୍ଠ – ଜମିଦାର ଓ ଗରିବ ଚାଷୀଙ୍କ କାହାଣୀ। ମଙ୍ଗରାଜ ଓ ସରିଆ-ଭଗିଆ ଚରିତ୍ର ବହୁତ ଲୋକପ୍ରିୟ।
- ମାମୁ – ସାମାଜିକ ବ୍ୟଙ୍ଗ।
- ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ
- ଲଛମା
- ଗଳ୍ପ: ‘ରେବତୀ’ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ପ୍ରଥମ ଛୋଟଗଳ୍ପ। ନାରୀ ଶିକ୍ଷା ଉପରେ ଆଧାରିତ।
- ଆତ୍ମଜୀବନୀ: ‘ଆତ୍ମଜୀବନ ଚରିତ’ – ଓଡ଼ିଆର ପ୍ରଥମ ପୂର୍ଣାଙ୍ଗ ଆତ୍ମଜୀବନୀ।
- କବିତା: ‘ଉତ୍କଳ ଭ୍ରମଣ’, ‘ପୁଷ୍ପମାଳା’ ଆଦି।
ଅବଦାନ
- ଯେତେବେଳେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ବିଲୋପ ହେବା ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲା, ସେତେବେଳେ ସେ ଭାଷା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଆଗରେ ଥିଲେ।
- ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ କଥା, ବୋଲଚାଲ ଭାଷାକୁ ସାହିତ୍ୟକୁ ଆଣିଲେ। ସେଥିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ‘କଥା ସମ୍ରାଟ’ ବି କୁହାଯାଏ।
- ମୁଦ୍ରଣ ଯନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାପନ କରି ‘ବୋଧଦାୟିନୀ’ ଓ ‘ସମ୍ବାଦବାହିକା’ ପତ୍ରିକା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ।
ସେ ନିଜ ଲେଖା ମାଧ୍ୟମରେ ସାମାଜିକ ଅନ୍ୟାୟ, ଜମିଦାରୀ ଅତ୍ୟାଚାର ଓ ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସ ବିରୋଧରେ ଲଢିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ବିନା ଆଜିର ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଅଧୁରା
1. ଛ ମାଣ ଆଠ ଗୁଣ୍ଠ (1897-1902)
ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ପ୍ରଥମ ସାର୍ଥକ ଉପନ୍ୟାସ। “ଛ ମାଣ ଆଠ ଗୁଣ୍ଠ” ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସାଢ଼େ ଛ ଏକର ଜମି।
କାହାଣୀ: ଜମିଦାର ରାମଚନ୍ଦ୍ର ମଙ୍ଗରାଜ ଜଣେ ଲୋଭୀ ଓ ଚତୁର ଲୋକ। ସେ ଗରିବ ଚାଷୀ ଭଗିଆ ଓ ତା ସ୍ତ୍ରୀ ସରିଆର ସାଢ଼େ ଛ ଏକର ଜମିକୁ ଛଳ କରି ହଡପ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ। କେମିତି ସେ କାଗଜପତ୍ର, ମକଦ୍ଦମା, ଓ ମିଛ ସାକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ଗରିବଙ୍କୁ ଶୋଷଣ କରେ, ତାହା ଏଥିରେ ଦେଖାଯାଇଛି। ଶେଷରେ ମଙ୍ଗରାଜର ପାପର ଘଡା ପୂର୍ଣ ହୁଏ ଓ ତାର ପତନ ହୁଏ।
ବିଶେଷତ୍ବ: ସେ ସମୟର ଜମିଦାରୀ ପ୍ରଥା, କୋର୍ଟ-କଚେରୀର ଦୁର୍ନୀତି ଓ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଦୁଃଖକୁ ଜୀବନ୍ତ ଭାବେ ଚିତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି। ମଙ୍ଗରାଜ ଚରିତ୍ରଟି ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ସବୁଠୁ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ଖଳନାୟକ।
2. ରେବତୀ (1898)
ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ପ୍ରଥମ ଛୋଟଗଳ୍ପ।
କାହାଣୀ: ରେବତୀ ନାମକ ଝିଅଟି ପଢିବାକୁ ବହୁତ ଇଚ୍ଛା କରେ। ତା ବାପା ଶ୍ୟାମବନ୍ଧୁ ତାକୁ ପାଠ ପଢାଏ। ଗାଁ ଲୋକେ ଏହାକୁ ବିରୋଧ କରନ୍ତି, କହନ୍ତି “ଝିଅ ପଢିଲେ ବିଧବା ହୁଏ”। ହେଲେ ରେବତୀ ପାଠରେ ଆଗକୁ ବଢେ। ଶେଷରେ ଗାଁରେ ହଇଜା ରୋଗ ହୁଏ। ରେବତୀର ପରିବାର ସବୁ ମରିଯାନ୍ତି। ରେବତୀ ଏକୁଟିଆ ହୋଇ ପାଗେଳି ଭଳି ହୋଇଯାଏ।
ବିଶେଷତ୍ବ: ନାରୀ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଏହା ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆବେଦନ। ସେ ସମୟର ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସ ଓ ସମାଜର କଠୋରତାକୁ ଏହା ଦେଖାଏ। ଖୁବ୍ କମ୍ ପୃଷ୍ଠାରେ ବଡ଼ ବାର୍ତା ଦେଇଛନ୍ତି ଫକିର ମୋହନ।
ଦୁଇଟି ଯାକ କୃତି ଆଜି ବି ସ୍କୁଲ-କଲେଜରେ ପଢାଯାଏ। ଫକିର ମୋହନ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଭାଷାରେ ଅସାଧାରଣ ସାହିତ୍ୟ ଗଢିଥିଲେ
Leave a Reply