ଆଲୋଚନା ——-ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ (ବିସ୍ତୃତ ପରିଚୟ )
ପାରଦକୂମାର ପାଢୀ ,ଅବସରପ୍ରାପ୍ର ଶିକ୍ଷକ, ହିଞ୍ଜିଳିକାଟୁ ,ଗଞ୍ଜାମ । —————————————————–ଅନେକ ତଳ (ସ୍ତର) କୁ ନେଇ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସୃଷ୍ଟି – ପୌରାଣିକ ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା
ପୁରାଣ (ବିଷ୍ଣୁ ପୁରାଣ, ଭାଗବତ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ଲିଙ୍ଗ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଆଦି) ଓ ସାଙ୍ଖ୍ୟ ଦର୍ଶନ ଅନୁସାରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସୃଷ୍ଟି ଏକ ଧାପେ ଧାପେ ହୋଇଥାଏ। ଏହା ମହାଶୂନ୍ୟ/ଅବ୍ୟକ୍ତ/ପ୍ରଧାନରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ କ୍ରମଶଃ ସ୍ଥୂଳ ରୂପ ଧାରଣ କରେ। ଏହି ସ୍ତରଗୁଡ଼ିକୁ ତତ୍ତ୍ୱ ବା ସର୍ଗ କୁହାଯାଏ; ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ପ୍ରକାର: ପ୍ରାକୃତ ସର୍ଗ (ପ୍ରାଥମିକ, ପ୍ରକୃତିରୁ) ଓ ବୈକୃତ ସର୍ଗ (ଦ୍ୱିତୀୟ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା)।
- ଆରମ୍ଭିକ ସ୍ତର: ଅବ୍ୟକ୍ତ / ପ୍ରଧାନ / ମହାଶୂନ୍ୟ
ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଥମେ କେବଳ ଅବ୍ୟକ୍ତ (ଅପ୍ରକାଶିତ) ସ୍ତର ରହେ। ଏହା ତ୍ରିଗୁଣ (ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ, ତମ)ର ସମତୁଲ୍ୟ ଅବସ୍ଥା।
ପରମ ପୁରୁଷ (ବିଷ୍ଣୁ/ବ୍ରହ୍ମ) ବା ଶକ୍ତିର ସଂକଳ୍ପରେ ଗୁଣମାନଙ୍କର ସନ୍ତୁଳନ ଭଙ୍ଗ ହୁଏ।ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ମହାଶୂନ୍ୟ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ – ଯେଉଁଠାରେ ସବୁ କିଛି ବୀଜ ରୂପରେ ଲୀନ ଥାଏ। - ମହତ୍ ତତ୍ତ୍ୱ (ପ୍ରଥମ ସର୍ଗ)
ଅବ୍ଯକ୍ତ ବା ପ୍ରଧାନରୁ ମହତ୍ (ମହାତତ୍ତ୍ୱ ବା କସ୍ମିକ) ବୁଦ୍ଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହା ତ୍ରିଗୁଣାତ୍ମକ: ସାତ୍ତ୍ୱିକ, ରାଜସିକ ଓ ତାମସିକ। ମହତ୍ ହେଉଛି ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରଥମ ବ୍ୟକ୍ତ ସ୍ତର। ଏହାକୁ ବୁଦ୍ଧି ବା ମହାନ୍ ସ୍ତର ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। - ଅହଙ୍କାର ତତ୍ତ୍ୱ (ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ତର)
ମହତ୍ରୁ ଅହଙ୍କାର (ଅହଂ-ଭାବ/ଇଗୋ) ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହା ତିନି ପ୍ରକାର ଯଥା : ବୈକାରିକ (ସାତ୍ତ୍ୱିକ): ମନ, ଦେବତା ଓ ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟ/କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟର ଉତ୍ପତ୍ତି , ତୈଜସ (ରାଜସିକ): ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ଏବଂ ଭୂତାଦି (ତାମସିକ): ତନ୍ମାତ୍ରା ଓ ମହାଭୂତର ଉତ୍ପତ୍ତି। - ତନ୍ମାତ୍ରା ଓ ପଞ୍ଚ ମହାଭୂତ (ତୃତୀୟ-ଚତୁର୍ଥ ସ୍ତର)
ତାମସିକ ଅହଙ୍କାରରୁ କ୍ରମଶଃ ଯଥା : ତନ୍ମାତ୍ରା (ସୂକ୍ଷ୍ମ) ,ମହାଭୂତ (ସ୍ଥୂଳ) , ,ଗୁଣ ,ଶବ୍ଦ ,ଆକାଶ ,ଶବ୍ଦ ,ସ୍ପର୍ଶ , ବାୟୁ ,ଶବ୍ଦ+ ରୂପ , ରୂପ ,
ତେଜସ/ଅଗ୍ନି ,ଶବ୍ଦ+ ସ୍ପର୍ଶ+ରୂପ ,ରସ ,ଜଳ ,ପୂର୍ବୋକ୍ତ+ରସ , ଗନ୍ଧ ,
ପୃଥିବୀ ସମସ୍ତ ୫ଟି ପଞ୍ଚ ଭୂତ ପଞ୍ଚୀକରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ମିଶି ସ୍ଥୂଳ ପଦାର୍ଥ ଗଠନ କରେ (ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭୂତର ଅଧା ଅଂଶ + ଅନ୍ୟ ଚାରୋଟିର ୧/୮ ଅଂଶ)। - ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ (କୋସ୍ମିକ ଏଗ୍) ଓ ଏହାର ସପ୍ତ ଆବରଣ
ମହତ୍ ଠାରୁ ମହାଭୂତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁ ମିଶି ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଣ୍ଡ (ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ) ଗଠନ ହୁଏ। ଏହି ଅଣ୍ଡ ସାତଟି ପ୍ରାକୃତିକ ସ୍ତରରେ ଆବୃତ ଯଥା : ଜଳ ,ତେଜସ/ଅଗ୍ନି ,ବାୟୁ ,ଆକାଶ , ଭୂତାଦି
( ଅହଂକାର ) ,ମହତ୍ ,ଅବ୍ଯକ୍ତ/ପ୍ରଧାନ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ତର ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ଠାରୁ ଦଶ ଗୁଣ ବଡ଼। ଏହା ନଡ଼ିଆ ପରି – ଭିତରେ ମଜ୍ଜା, ବାହାରେ କଠିନ ଚୋପା।
6 ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବୈକୃତ ସର୍ଗ (ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟି)—-ବ୍ରହ୍ମା ଅଣ୍ଡ ଭିତରେ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇ ନିମ୍ନ ସର୍ଗ କରନ୍ତି ଯଥା :
ମୁଖ୍ୟ ସର୍ଗ: ସ୍ଥାବର (ବୃକ୍ଷ, ଲତା) ,ତିର୍ଯକ୍ସ୍ରୋତସ: ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ,
ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱସ୍ରୋତସ: ଦେବତା , ଅର୍ବାକ୍ସ୍ରୋତସ: ମନୁଷ୍ୟ ଏବଂ ଅନୁଗ୍ରହ ସର୍ଗ: ସାତ୍ତ୍ୱିକ-ତାମସିକ ମିଶ୍ରିତ। - ଚଉଦ ଲୋକ (୧୪ ସ୍ତରର ବିଶ୍ୱ)———ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଭିତରେ ୧୪ଟି ଲୋକ ଯଥା :
ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ସପ୍ତ ଲୋକ (ଉପର):
ଭୂଃ (ପୃଥିବୀ) ,ଭୁବଃ (ଅନ୍ତରୀକ୍ଷ) ,ସ୍ୱଃ (ସ୍ୱର୍ଗ) ,ମହଃ ,ଜନଃ ,ତପଃ ,
ସତ୍ୟ (ବ୍ରହ୍ମଲୋକ) ,ଅଧଃ ସପ୍ତ ଲୋକ (ତଳ) ଯଥା : ଅତଳ ,
ବିତଳ ,ସୁତଳ , ,ତଳାତଳ ,ମହାତଳ ,ରସାତଳ ,ପାତାଳ
ପ୍ରଳୟରେ ତଳ ୧୦ଟି ଲୋକ ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ମହାପ୍ରଳୟରେ ସମସ୍ତ ଧ୍ବସ୍ତ ହୋଇଯାଏ ।
