‘ଧନୁରେ ତୀର ଚଢ଼ାଅ ନାହିଁ, ଖଣ୍ଡା ବି ଉଠାଅ ନାହିଁ,
ତୋପ ସାମ୍ନାରେ ଥିଲେ, ଖବରକାଗଜ ବାହାର କର।’
-ଉର୍ଦ୍ଦୁ କବି ଆକବର ଆହ୍ଲାବାଦୀ (୧୮୪୬–୧୯୨୧), ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ
ଆକବର ଅଲ୍ଲୀ ଅଲ୍ଲହବଦୀ (ପ୍ରକୃତ ନାମ: ସୟଦ ଆକବର ହୁସେନ୍) ଜଣେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭାରତୀୟ ଉର୍ଦ୍ଦୁ କବି, ବ୍ୟଙ୍ଗକାର ଏବଂ ବିଚାରପତି ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ହାସ୍ୟରସ ଓ ସାମାଜିକ ବ୍ୟଙ୍ଗ ପାଇଁ ସେ ଉର୍ଦ୍ଦୁ ସାହିତ୍ୟରେ “ଲିସାନ୍-ଉଲ୍-ଅସ୍ର” (ଯୁଗର କବି) ଭାବରେ ପରିଚିତ।
ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଓ ଶିକ୍ଷା
- ଜନ୍ମ ଓ ପରିବାର. ସେ ୧୮୪୬ ମସିହା ନଭେମ୍ବର ୧୬ ତାରିଖରେ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ଆହ୍ଲାବାଦ (ବର୍ତ୍ତମାନ ପ୍ରୟାଗରାଜ) ନିକଟସ୍ଥ ବାରା ଗ୍ରାମରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନାମ ମୌଲବୀ ତଫାଜୁଲ ହୁସେନ୍ ଥିଲା।
- ଶିକ୍ଷା. ସେ ପ୍ରଥମେ ଘରେ ପିତାଙ୍କଠାରୁ ଆରବୀ, ପାର୍ସୀ ଏବଂ ଗଣିତ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିଥିଲେ। ପରେ ସେ ଆହ୍ଲାବାଦର ଜମୁନା ମିଶନ ସ୍କୁଲରେ ଇଂରାଜୀ ଶିକ୍ଷା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ୧୮୫୭ ସିପାହୀ ବିଦ୍ରୋହ ସମୟରେ ତାଙ୍କର ବିଦ୍ୟାଳୟ ଶିକ୍ଷା ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ତଥାପି ସେ ନିଜ ଉଦ୍ୟମରେ ଇଂରାଜୀ ଭାଷା ଓ ସାହିତ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ ଜାରି ରଖିଥିଲେ।
ବୃତ୍ତିଗତ ଜୀବନ
- ଆଇନ ଓ ନ୍ୟାୟପାଳିକା. ସେ ରେଳ ବିଭାଗରେ ଜଣେ ସାଧାରଣ କର୍ମଚାରୀ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସେ ଓକିଲାତି ପରୀକ୍ଷାରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଆହ୍ଲାବାଦ ହାଇକୋର୍ଟରେ ଓକିଲାତି କରିଥିଲେ।
- ବିଚାରପତି ପଦବୀ. ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷତା ପାଇଁ ସେ ବିଚାରପତି ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୦୫ ମସିହାରେ ସେସନ୍ସ ଜଜ୍ ଭାବରେ ଅବସର ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ସେବା ପାଇଁ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାର ତାଙ୍କୁ ‘ଖାନ୍ ବାହାଦୁର’ ଉପାଧିରେ ସମ୍ମାନିତ କରିଥିଲେ।
ସାହିତ୍ୟିକ ଅବଦାନ ଓ ବିଶେଷତ୍ୱ
- ବ୍ୟଙ୍ଗ ଓ ହାସ୍ୟରସ. ଆକବର ଅଲ୍ଲହବଦୀ ଉର୍ଦ୍ଦୁ କବିତାରେ ସାମାଜିକ ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟଙ୍ଗର ନୂଆ ଧାରା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ସେ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ, ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ସଂସ୍କୃତିର ଅନ୍ଧ ଅନୁକରଣ ଏବଂ ତତ୍କାଳୀନ ନେତାମାନଙ୍କର ଦୋମୁହାଁ ନୀତିକୁ ନିଜ କବିତା ମାଧ୍ୟମରେ କଡ଼ା ସମାଲୋଚନା କରୁଥିଲେ।
- ଭାଷା ଶୈଳୀ. ସେ ନିଜ ଉର୍ଦ୍ଦୁ ଶାୟରୀରେ ସହଜରେ ଇଂରାଜୀ ଶବ୍ଦର ବ୍ୟବହାର କରି ଏକ ନିଆରା ଶୈଳୀ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପ୍ରମୁଖ ରଚନାଗୁଡ଼ିକ ୱେବସାଇଟରେ ଉପଲବ୍ଧ ଅଛି।
- ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରଚନା. ତାଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ଲୋକପ୍ରିୟ ଗଜଲ୍ ହେଉଛି “ହଙ୍ଗାମା ହୈ କ୍ୟୁଁ ବରପା, ଥୋଡ଼ି ସି ଜୋ ପି ଲି ହୈ”। ଏହାକୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗାୟକ ଗୁଲାମ ଅଲ୍ଲୀ ଗାଇ ଅମର କରିଛନ୍ତି। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ନୁସରତ ଫତେହ ଅଲ୍ଲୀ ଖାନଙ୍କ କୱାଲିରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଅନେକ ପଂକ୍ତି ସ୍ଥାନ ପାଇଛି।
ଦେହାନ୍ତ
- ମୃତ୍ୟୁ. ସେ ୧୯୨୧ ମସିହା ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୯ ତାରିଖରେ ୭୪ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଆହ୍ଲାବାଦଠାରେ ଶେଷ ନିଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ।











