ରିପବ୍ଲିକ୍ (The Republic) ହେଉଛି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗ୍ରୀକ୍ ଦାର୍ଶନିକ ପ୍ଲାଟୋ ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାୟ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୩୭୫ ରେ ରଚିତ ଏକ କାଳଜୟୀ ଗ୍ରନ୍ଥ।
ଏହା ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦର୍ଶନ ଏବଂ ରାଜନୀତି ବିଜ୍ଞାନର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବହିଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ।
ଏହି ପୁସ୍ତକଟି ମୁଖ୍ୟତଃ ନ୍ୟାୟ, ଏକ ଆଦର୍ଶ ସହର-ରାଜ୍ୟର ଗଠନ ଏବଂ ଜଣେ ନ୍ୟାୟପ୍ରିୟ ମଣିଷର ଚରିତ୍ର ଉପରେ ଆଧାରିତ।
ରିପବ୍ଲିକ୍ ପୁସ୍ତକର ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ:
ସକ୍ରେଟିସ୍ଙ୍କ କଥୋପକଥନ : ପୁସ୍ତକଟି ନାଟକୀୟ କଥୋପକଥନ ଶୈଳୀରେ ଲେଖାଯାଇଛି। ଏଥିରେ ପ୍ଲାଟୋଙ୍କ ଗୁରୁ ‘ସକ୍ରେଟିସ୍’ ମୁଖ୍ୟ ଚରିତ୍ର ଭାବରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ବିଭିନ୍ନ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା ଓ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର କରୁଛନ୍ତି।
ଆଦର୍ଶ ରାଜ୍ୟ : ପ୍ଲାଟୋ ଏକ କାଳ୍ପନିକ ଆଦର୍ଶ ରାଜ୍ୟର ଚିତ୍ର ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ସମାଜକୁ ତିନୋଟି ଶ୍ରେଣୀରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି:
ଶାସକ କିମ୍ବା ଦାର୍ଶନିକ ରାଜା : ଯେଉଁମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଜ୍ଞାନ ଓ ବିବେକ ଥାଏ।
ସୈନିକ କିମ୍ବା ରକ୍ଷକ : ଯେଉଁମାନଙ୍କ ପାଖରେ ସାହସ ଥାଏ ଏବଂ ସେମାନେ ରାଜ୍ୟକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତି।
ଉତ୍ପାଦକ : କୃଷକ ଓ ବ୍ୟବସାୟୀ, ଯେଉଁମାନେ ରାଜ୍ୟର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରନ୍ତି।
ଦାର୍ଶନିକ ରାଜା : ପ୍ଲାଟୋଙ୍କ ମତରେ, ଏକ ରାଜ୍ୟ ସେତେବେଳେ ହିଁ ସୁଖୀ ଏବଂ ନ୍ୟାୟପ୍ରିୟ ହୋଇପାରିବ, ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଦାର୍ଶନିକ ସେହି ରାଜ୍ୟର ଶାସକ ହେବେ।
ଗୁଫାର ରୂପକ : ଏହା ଏହି ବହିର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କାହାଣୀ। ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ଲାଟୋ ବୁଝାଇଛନ୍ତି ଯେ ମଣିଷ କିଭଳି ଅଜ୍ଞାନତାର ଅନ୍ଧକାରରେ ରହିଥାଏ ଏବଂ ଜ୍ଞାନ (ଶିକ୍ଷା) ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସେ ପ୍ରକୃତ ସତ୍ୟ ବା ଆଲୋକକୁ ଦେଖିପାରେ।
ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା: ଆଦର୍ଶ ରାଜ୍ୟ ଗଠନ ପାଇଁ ପ୍ଲାଟୋ ଏକ କଠୋର ଏବଂ ସୁସଂଗଠିତ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଛନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ସଙ୍ଗୀତ, ବ୍ୟାୟାମ, ଗଣିତ ଏବଂ ଦର୍ଶନ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
ଏହି ପୁସ୍ତକଟି କେବଳ ରାଜନୀତି ନୁହେଁ, ବରଂ ମାନବ ମନସ୍ତତ୍ତ୍ୱ, ନୈତିକତା ଏବଂ ଜ୍ଞାନର ପ୍ରକୃତିକୁ ବୁଝିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ
ଆରିଷ୍ଟୋଟଲ୍ଙ୍କୁ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରାୟ ୧୩ ବର୍ଷ ହୋଇଥିଲା, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କର ଅକାଳ ବିୟୋଗ ଘଟିଥିଲା। ଏହାପରେ ତାଙ୍କ ବଡ଼ ଭଉଣୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ପ୍ରୋକ୍ସେନସ ତାଙ୍କର ଆଇନଗତ ଅଭିଭାବକ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଲାଳନପାଳନ କରିଥିଲେ।
ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରକୃତି ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ: ପିତା ଜଣେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଡାକ୍ତର ହୋଇଥିବାରୁ, ଆରିଷ୍ଟୋଟଲ୍ ପିଲାଦିନରୁ ହିଁ ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ, ଜୀବ ବିଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିବାର ସୁଯୋଗ ପାଇଥିଲେ। ଏହି ଅଭିଜ୍ଞତା ତାଙ୍କୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଜୀବ ବିଜ୍ଞାନର ଜନକ (Father of Biology) ଭାବେ ଗଢ଼ିତୋଳିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲା।
ରାଜପ୍ରସାଦ ସହ ସମ୍ପର୍କ: ପିତାଙ୍କ ଯୋଗୁଁ ପିଲାଦିନେ ତାଙ୍କର ମାସିଡୋନିଆର ରାଜପ୍ରସାଦ ସହିତ ଭଲ ସମ୍ପର୍କ ଥିଲା, ଯାହାଫଳରେ ସେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସମ୍ରାଟ ଆଲେକଜାଣ୍ଡାର୍ ଦି ଗ୍ରେଟ୍ (Alexander the Great) ଙ୍କର ଗୁରୁ ହୋଇପାରିଥିଲେ।
ସିକନ୍ଦର ମାସିଡୋନିଆର ରାଜା ଥିଲେ ଏବଂ ଆରିଷ୍ଟୋଟଲ୍ ମଧ୍ୟ ମାସିଡୋନିଆର ରାଜପ୍ରାସାଦ ସହ ଜଡ଼ିତ ଥିଲେ । ସିକନ୍ଦରଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଆଥେନ୍ସ ସହରର ଲୋକମାନେ ମାସିଡୋନିଆର ଶାସନ ବିରୋଧରେ ବିଦ୍ରୋହ କରିଥିଲେ । ଆରିଷ୍ଟୋଟଲ୍ ସିକନ୍ଦରଙ୍କ ଗୁରୁ ଥିବାରୁ ଆଥେନ୍ସର ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଉପରେ ‘ଅଧର୍ମ’ କିମ୍ବା ଈଶ୍ୱର ନିନ୍ଦା (Impiety) ର ମିଥ୍ୟା ଆରୋପ ଲଗାଇଥିଲେ ।
ଆଥେନ୍ସ ତ୍ୟାଗ (ପଳାୟନ): ତାଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦାର୍ଶନିକ ସକ୍ରେଟିସ୍ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଥେନ୍ସର ଲୋକମାନେ ବିଷ ଦେଇ ମାରିଦେଇଥିଲେ । ଆରିଷ୍ଟୋଟଲ୍ କହିଥିଲେ, “ମୁଁ ଆଥେନ୍ସବାସୀଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ବିରୋଧରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ପାପ କରିବାକୁ ସୁଯୋଗ ଦେବିନାହିଁ” । ତେଣୁ ସେ ନିଜ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଆଥେନ୍ସ ଛାଡ଼ି ପଳାଇଥିଲେ
ଇଉବୋୟା ଦ୍ୱୀପରେ ଆଶ୍ରୟ: ଆଥେନ୍ସ ଛାଡ଼ିବା ପରେ ସେ ଇଉବୋୟା (Euboea) ଦ୍ୱୀପର ଚାଲସିସ୍ (Chalcis) ନାମକ ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କର ଏକ ପୁରୁଣା ଘର ଥିଲା । ସେ ନିଜ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ବିଦ୍ୟାଳୟ ‘ଲାଇସିୟମ୍’ (Lyceum) ର ଦାୟିତ୍ୱ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଶିଷ୍ୟ ଥିଓଫ୍ରାଷ୍ଟସଙ୍କୁ ଦେଇଯାଇଥିଲେ ।
ଆରିଷ୍ଟୋଟଲଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ: ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୩୨୨ରେ, ଆଥେନ୍ସ ଛାଡ଼ିବାର ମାତ୍ର କିଛି ମାସ ପରେ, ୬୨ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା । ଐତିହାସିକମାନଙ୍କ ଅନୁସାରେ, ପେଟର କୌଣସି ଗୁରୁତର ରୋଗ (Digestive complaint) ଯୋଗୁଁ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା
