ଅଫିମର ଇତିହାସ ପ୍ରାୟ ୫,୦୦୦ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ପୁରୁଣା, ଯାହା ପ୍ରାଚୀନ ମେସୋପଟାମିଆରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ଏହା ପ୍ରଥମେ ଏକ ଔଷଧ ଏବଂ ଧାର୍ମିକ ରୀତିନୀତିରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଏହା ବିଶ୍ୱ ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ଯୁଦ୍ଧର ଏକ ପ୍ରମୁଖ କାରଣ ପାଲଟିଥିଲା।
ଅଫିମ ଇତିହାସର ମୁଖ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକ ନିମ୍ନରେ ଦିଆଗଲା:
ପ୍ରାଚୀନ ଯୁଗ (ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୩୪୦୦ – ୫୦୦)
- ମେସୋପଟାମିଆରେ ଆବିଷ୍କାର: ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ପ୍ରାୟ ୩୪୦୦ ବେଳକୁ ସୁମେରୀୟମାନେ (Sumerians) ପ୍ରଥମେ ଅଫିମ ଗଛ (Poppy) ଚାଷ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ଏହାକୁ ‘ହୁଲ୍ ଗିଲ୍’ (Hul Gil) ବା ‘ଆନନ୍ଦର ଗଛ’ ବୋଲି କହୁଥିଲେ।
- ମିଶର ଓ ଗ୍ରୀସ୍ରେ ପ୍ରସାର: ସୁମେରୀୟମାନଙ୍କଠାରୁ ଏହା ଆସିରିୟ, ବାବିଲୋନୀୟ ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନ ମିଶରୀୟମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇଥିଲା। ମିଶରରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଉପଶମ ପାଇଁ ଏହାର ବହୁଳ ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିଲା।
- ଔଷଧୀୟ ବ୍ୟବହାର: ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରୀକ୍ ଚିକିତ୍ସକ ହିପୋକ୍ରେଟସ୍ ଏବଂ ରୋମାନ୍ ଚିକିତ୍ସକ ଗ୍ୟାଲେନ୍ ଯନ୍ତ୍ରଣା କମାଇବା ଓ ନିଦ୍ରା ପାଇଁ ଅଫିମର ବ୍ୟବହାର ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ।
ମଧ୍ୟଯୁଗ ଏବଂ ଏସିଆରେ ପ୍ରସାର (୫୦୦ – ୧୭୦୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ)
- ଆରବ ବଣିକଙ୍କ ଭୂମିକା: ୭ମ ଶତାବ୍ଦୀ ପରେ ଆରବ ବଣିକମାନେ ବାଣିଜ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଅଫିମକୁ ଭାରତ ଏବଂ ଚୀନ୍ରେ ପହଞ୍ଚାଇଥିଲେ।
- ଭାରତରେ ଅଫିମ ଚାଷ: ମୋଗଲ ଶାସନ କାଳରେ (ବିଶେଷକରି ଆକବରଙ୍କ ସମୟରେ) ଭାରତରେ ଅଫିମ ଚାଷ ଓ ବ୍ୟବହାର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା। ଏହା ରାଜସ୍ୱର ଏକ ବଡ଼ ଉତ୍ସ ଥିଲା।
- ଚୀନ୍ରେ ପ୍ରବେଶ: ପ୍ରଥମେ ଚୀନ୍ରେ ଏହା କେବଳ ଔଷଧ ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ତମାଖୁ ସହ ମିଶାଇ ନିଶା ଭାବେ ସେବନ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଔପନିବେଶିକ ଯୁଗ ଓ ଅଫିମ ଯୁଦ୍ଧ (୧୮ଶ – ୧୯ଶ ଶତାବ୍ଦୀ)
- ବ୍ରିଟିଶ ଇଷ୍ଟ ଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନୀର ଏକାଧିକାର: ୧୭୭୩ ମସିହାରେ ବ୍ରିଟିଶମାନେ ବଙ୍ଗଳା ଓ ବିହାରରେ ଅଫିମ ଉତ୍ପାଦନ ଉପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନେଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଭାରତରେ ଅଫିମ ଚାଷ କରାଇ ଚୀନ୍କୁ ଚୋରା ଚାଲାଣ କରୁଥିଲେ।
- ଅଫିମ ଯୁଦ୍ଧ (Opium Wars): ଚୀନ୍ ସରକାର ଅଫିମ ନିଶାକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଏହାର ଆମଦାନୀ ବନ୍ଦ କରିବାରୁ ବ୍ରିଟେନ ଓ ଚୀନ୍ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇଟି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା (ପ୍ରଥମ ଅଫିମ ଯୁଦ୍ଧ: ୧୮୩୯-୧୮୪୨ ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଫିମ ଯୁଦ୍ଧ: ୧୮୫୬-୧୮୬୦)। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଚୀନ୍ ପରାସ୍ତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ହଂକଂ ବ୍ରିଟେନ ହାତକୁ ଚାଲିଯାଇଥିଲା।
- ମର୍ଫିନ୍ ଓ ହେରୋଇନ୍ ଉଦ୍ଭାବନ: ୧୮୦୪ ମସିହାରେ ଜର୍ମାନ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଫ୍ରେଡ୍ରିକ୍ ସର୍ଟର୍ନର୍ ଅଫିମରୁ ‘ମର୍ଫିନ୍’ (Morphine) ବାହାର କରିଥିଲେ। ପରେ ୧୮୯୮ରେ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଏଥିରୁ ‘ହେରୋଇନ୍’ (Heroin) ତିଆରି କଲେ, ଯାହା ନିଶା ସମସ୍ୟାକୁ ଆହୁରି ଜଟିଳ କରିଥିଲା।
ଆଧୁନିକ ଯୁଗ ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ (୨୦ଶ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ବର୍ତ୍ତମାନ)
- ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ନିଷେଧାଦେଶ: ଅଫିମର ଭୟାବହ ନିଶା ଓ କ୍ଷତିକାରକ ପ୍ରଭାବ ଦେଖି ୨୦ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଆରମ୍ଭରେ ବିଶ୍ୱ ସ୍ତରରେ ଏହା ଉପରେ କଟକଣା ଲଗାଗଲା। ୧୯୦୯ରେ ସାଂଘାଇ ଅଫିମ କମିଶନ ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା।
- ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ଥିତି: ବର୍ତ୍ତମାନ ଅଫିମ ଚାଷ କେବଳ କଡ଼ା ସରକାରୀ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ମଧ୍ୟରେ ଔଷଧ ତିଆରି (ଯେପରିକି ମର୍ଫିନ୍ ଓ କୋଡେଇନ୍) ପାଇଁ ଅନୁମତିପ୍ରାପ୍ତ। ଭାରତ ବିଶ୍ୱର ଅଳ୍ପ କିଛି ଦେଶ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ, ଯେଉଁଠାରେ ବୈଧ ଭାବେ ଔଷଧ ପାଇଁ ଅଫିମ ଚାଷ କରାଯାଏ।
